Hieronder vind je een heleboel ideeën om je leerlingen buiten te laten leren in, van en met de natuur.
MOS onderscheidt 4 soorten buitenopdrachten:
| filosoferen: geef je leerlingen een filosofische vraag en ga op zoek naar antwoorden. >> Lees meer over filosoferen in het basisonderwijs >> Didactische tip: Maak bij de filosofische vraag die jij uitkoos een fiche met extra bijvragen, zodat je een goed gesprek kunt aangaan met de leerlingen. |
| waarnemen en benoemen: de natuur ontwaakt. Er is heel wat te zien daarbuiten! Waarnemen doe je met verschillende zintuigen: kijk, proef, luister, ruik en voel. >> Lees meer over waarnemingen doen >> Gebruik hulpmiddeltjes en truukjes om beter waar te nemen (bv. een loep of verrekijker gebruiken om beter te kijken, je ogen sluiten om beter te horen of te voelen, over een blaadje wrijven om het beter te ruiken, ...). |
| onderzoeken en vergelijken: onderzoeken gebeurt in verschillende stappen:
|
| uitdagen en actie ondernemen: zorg voor een meerwaarde voor jezelf en de ander en de natuur. Daag je leerkracht, familie of vrienden uit! |
Welke wilde planten groeien in je buurt of in de buurt van de school? Ga op onderzoek!
>> Gebruik de gratis natuurapp Obsidentify van Natuurpunt
Hoe voelt, ruikt een groente? Verzamel groenten die de leerlingen in huis hebben of in de buurt van de school vinden. Laat de leerlingen zich blinddoeken. Scholtel hen een groente voor. Laat hen deze beschrijven: hoe voelt deze groente: ruw, glad, zacht, hard,…? Hoe ruikt het? Kan je de groente herkennen aan de geur zonder te voelen? Snijd de groente in twee zodat de leerlingen goed kunnen ruiken. Laat de leerlingen nadien noteren welke groenten ze geraden hebben en laat hen beschrijven hoe deze voelde en rook.
Maak je eigen zadentape!
>> Bekijk het stappenplan van Learning through Landscapes (in het Engels)
Ga eens een kijkje nemen in de schoolmoestuin. Neem papier, pen en een meetlat mee. Noteer per week wat er groeit. Staan er nog wintergroenten in? Welke? Staat er rabarber en komt hij al boven de grond piepen? Hoe hoog staat hij al?
Welk plekje in de schooltuin is geschikt voor een moestuin? Onderzoek de bodem aan de hand van de kneedproef. En welk plekje heeft de juiste lichtinval?
>> Ga de beste staanplaats na met Velt
Kies een boom op school of in de buurt van de school. Kan jij de hoogte van deze boom meten?
>> Maak een boomhoogtemeter en noteer de hoogte in een staafgrafiek
Plukfruit wat is dat? Naast groenten staan er vaak ook bessenstruiken in een moestuin. Noteer welke bessen jij het liefste eet. Staan deze planten in de schooltuin of in de buurt van de school? Welke planten heb je gevonden? Frambozen, rode bessen,…? Hoe zien deze planten er nu uit? Wat is er veranderd na een week? Beschrijf dit in woorden of met een tekening.
Botanisch stoepkrijten
Uitdaging 1: er zitten overal stoepplantjes verstopt in de schoolstraat: tussen de stoeptegels, op muren, aan de rand van huizen. Ontdek over welk plantje het gaat en schrijf de naam er op een leuke manier bij!
Uitdaging 2: verwerk het plantje in een mooie stoeptekening.
Uitdaging 3: schrijf de plantnaam er als droodle bij en laat andere voorbijgangers je raadsel oplossen.
>> Download de poster met stoepplantjes van Hortus Botanicus en zet ze in de schijnwerpers
>>Met Google vind je allerlei leuke voorbeelden van botanisch stoepkrijten
De juiste geur bij het juiste kruid! Pluk enkele kruiden uit de schooltuin of uit een kruidenpot. Laat de leerlingen geblinddoekt ruiken aan elk kruid, herkennen ze die? Laat hen op zoek gaan in de schooltuin om het kruid terug te vinden.
Vanaf wanneer is een kruid onkruid?
Laat ze kiemen! Pompoen, courgetten of bonen kan je sneller laten voorkiemen op keukenpapier. Test het uit en noteer op een tabel dag na dag je waarnemingen. Na hoeveel dagen is het zaad beginnen kiemen? Kiemen ze allemaal gelijktijdig? Hoe lang duurt het vooraleer de eerste kiemblaadjes verschijnen?
>> Volg de tuintip van Sjef en leer hoe je bonen zaait op keukenpapier
Zou een tomaat het leuk vinden om blauw te zijn? Of zou een courgette net zo goed rood willen zijn?
Toverknoppen?! Staan er in de schooltuin of schoolstraat nog bomen of struiken niet in blad? Waar zit dat blad nu? Knip een klein takje met knoppen af. Pruts zo'n knop heel voorzichtig open en leg de onderdelen op een blad. Bekijk het met een vergrootglas. Is het een knop van een bloem of een blad?
>> Download de fiche 'Toverknoppen' van NatuurWijs
Brandnetelsoep: superlekker!
>> Volg het recept van Velt.
Welke kruiden komen in de schooltuin al boven piepen? Noteer de naam van het kruid. Welke vorm heeft het blad van het kruid? een lang sprietje, rond blad, gekroesd krullig blad, fijne langwerpige blaadjes op houtige stengel, gekarteld en met een opvallende nerfstructuur, smalle speervormige blaadjes, ...?
>> Ga aan de slag met de fiches van Bell'aroma
Kies een kruid uit de schooltuin of de wegberm. Meet met een lat hoe hoog het kruid nu staat. Herhaal dit elke dag. Hoeveel cm of mm groeit deze plant per dag?
Takjesspel. Verdeel de klas in groepjes. Duid per groep een spelbegeleider aan. Elk lid van de groep zoekt een takje. Ieder betast het takje zeer goed. De spelbegeleider zamelt de takjes in. De groepsleden gaan in een kring staan met de handen op de rug. De spelbegeleider deelt de takjes uit en de takjes gaan rond. Wie herkent zijn takje op de tast?
Bestudeer een boom met al je zintuigen ter inspiratie voor een gedicht.
>> Download de fiche 'Poetree' van Learning Through Landscapes (in het Engels)
Bomen veranderen nu heel snel. Breng dit in beeld a.h.v. een fotocollage of leg de groei vast in een timelapsefilmpje door elke dag een foto van dezelfde boom te nemen.
>> Gebruik hiervoor de GrowApp en help wetenschappers (binnenkort ook in het Nederlands)
Maak zeep en andere knutsels met klimop.
>> Dowload de fiche 'Klimop knutsels' van NatuurWijs
Draag je steentje bij aan de natuur en leer spelenderwijs meer over de bij en een bij-vriendelijke omgeving. Tussen de 28 inspiratiefiches van Week van de Bij vind je vast iets dat bij jou of je school past.
>> Bekijk de 'Inspiratiefiches Plan Bij' en laat het zoemen!
Heb jij de eerste hommelkoninginnen al gespot? Waar zijn ze naar op zoek?
>> Vroege Vogels TV maakte prachtige beelden van een rondzoemende aardhommelkoningin
>> Bruinruggen, roodkonten en witkonten :-) Met deze herkenningshulp van Nederland ZOEMT hou je ze uit mekaar!
>> Maak gebruik van de soortenfiches van Aculea, de wilde bijen- en wespenwerkgroep van Natuurpunt
Laat de leerlingen een filmpje van een halve minuut maken waarin ze je uitdagen om een les te geven over bloemen. Waarover zou die les volgens hen moeten gaan? Waarover zouden de kinderen in de klas moeten bijleren?
Heb je een bijenhotel in de schooltuin of staat er een in het nabijgelegen park? Neem er eens een kijkje. Zie je er bijtjes rondvliegen? Wat doen ze precies? Hoeveel zie je er rondvliegen? Hoeveel gaatjes zijn dicht? Neem een foto. Keer na twee dagen terug en neem terug een foto. Zie je een verschil?
>> Met de zoekkaart 'Bezoekers van het Bijenhotel' van KNNV kan je de verschillende hotelgasten identificeren
>> Gluur binnen bij een metselbij en zie hoe ze een eitje legt
>> Ook bij Staf Coppens zijn bijen welkom. Kijk welke bijen hij in zijn tuin over de vloer krijgt
Zing het lied 'Red de bij' van Kinderen voor Kinderen.
>> Bekijk het filmpje en de liedjestekst
Laat de leerlingen hun eigen bloemenmemory maken! Pluk een bloem, maak er een foto van. Haal de bloem uit elkaar en leg de verschillende onderdelen op een creatieve manier op een vel papier en neem opnieuw een foto. Doe dit voor verschillende bloemen.
Raden de klasgenoten welke bloem bij welke creatie hoort?
Bloementocht door de straat. Trek met een heleboel kleurpotloden de straat op. Vind je een bloem die bij je kleur past? Teken ze.
>> Download de fiche 'Kleurtjes' van NatuurWijs.
Is een bloem slim?
Zoek met je klas op hoe je meer bloemen in de wegberm kan krijgen en stuur je onderzoek op naar de milieudienst van je gemeente.
Bouw twee verschillende bijenhotels en onderzoek welk het meeste succes heeft bij de bijen.
>> Bekijk hoe je de bouw van een bijenhotel aanpakt
>> Natuurpunt legt je van naaldje tot draadje uit hoe je een bijenhotel kan maken
>> Nederland ZOEMT leert je wat er komt kijken bij de bouw van een bijenhotel en hoe je op onderzoek kan gaan
Maak een bloemenzoektocht in je schooltuin en deel die met je klasgenoten. Je kan dit ook doen in de schoolstraat en deze met de buren van de school delen. Kunnen zij deze bloemen ook vinden? Ook leuk in je tuin met je huisgenoten.
Welke bloem komt op dit moment het meest voor? Dat wordt het bloemetje van de maand. Hoe ziet de bloem er van dichtbij uit? Ruikt de bloem lekker? Wat voor kleuren heeft de bloem? Wat voor blaadjes en steeltje heeft hij? Hoeveel kroonblaadjes? Wat kun je nog meer aan de bloem ontdekken? Waar groeit hij? Zit er stuifmeel op dat afgeeft aan je vinger? Vliegen er insecten rond het bloemetje? Hoe zou dat komen?
>> Download de fiche 'Bloemetje van de maand' van NatuurWijs
Wat zou er gebeuren als bijen niet konden zoemen?
Staan er tulpen in de schooltuin of in het parkje in de buurt? Hoe hoog staan deze nu? Geen tulp in de tuin of in de buurt? Misschien vind je een tulp of narcis in pot uit de winkel die nog niet helemaal uitgekomen is? Meet elke dag dezelfde bloem. Hoe snel groeit deze bloem? Staat ze reeds in bloei, hoe lang blijft ze bloeien? Wat merk je op?
Maak een ketting van madeliefjes. Hoeveel bloemblaadjes telt een madeliefje? Hebben ze er allemaal evenveel?
Hoeveel verschillende bloemen tel je in de schooltuin, in jouw straat of park in de buurt? Herken je de bloemen? Schrijf de naam op van de bloemen die je gezien hebt. Welke kleur hebben ze? Geuren ze? Groeien ze aan een boom, struik of rechtstreeks uit de grond?
Maak een gedetailleerde tekening van twee verschillende bloemen en benoem de verschillen op de tekening.
Help de bij aan voedsel en maak zaadbommen. De kleurexplosie krijg je er gratis bij!
>> Volg de duidelijke instructies van Nederland Zoemt
Help jij de dakloze hommelkoningin nog aan een huis?
> Op Landlooper.nl leer je hoe je een hommelpot of hommelkast maakt
Metselbijen metselen gaatjes dicht. Laat de leerlingen op zoel gaan naar een dichtgemetseld gaatje in de schooltuin? Zelfgemaakte insectenhotels, met holle stengels en houtblokken met gaten vinden ze geweldig maar ook gaten in muren hebben veel succes. Van maart tot half mei is de gehoornde metselbij met zijn rossig achterlijfje volop actief. In april komt de rosse metselbij uit zijn nest.
>> Kijk hoe twee gehoornde metselbijen uitvliegen
Maak een bijenhotel voor de solitaire bijen in de schooltuin of op je terras.
>> Volg het stappenplan van BuitenlevenGevoel
>> Ga aan de slag met het instructieblad van Nederland ZOEMT
Lukt het jou om een filmpje van een bij of hommel te maken, die ijverig van bloem tot bloem vliegt en zijn pootjes of buikje vol stuifmeel heeft hangen?
Probeer tekeningen of foto's te maken van de bijen die je ziet. Let op de typische kenmerken: kleur, veel haar, korte of lange voelsprieten, dik, dun, groot, klein, ... Kan je bepalen welke bijen het zijn?
>> Maak gebruik van de soortenfiches van Aculea, de wilde bijen- en wespenwerkgroep van Natuurpunt
>> Of gebruik de zoekkaart 'Wilde bijen in de tuin' van EIS-Nederland en KNNV
>> Of ga aan de slag met de Soortzoeker van Naturalis
>> Of gebruik de website van Dierenzoeker
>> Of download de Dierenzoeker app
Zoek een paardenbloem in de schooltuin of in de buurt. Plaats een pot zonder gat over de paardenbloem. Ga na een week terug een kijkje nemen. Wat is er na een week veranderd? Hoe zou je dit verklaren? Maak een tekening van de paardenbloem voor en nadat je de pot erover plaatste.
Welk kleur sap heeft een paardenbloem? Opgelet! Het sap maakt blijvende plekken op kleding.
Graaf eens een paardenbloem uit. Hoe diep gaat de wortel van een paardenbloem?
Kan je praten met een bloem?
Op insectensafari. Trek naar buiten en fotografeer 10 verschillende insecten. Kan je ze ook herkennen? Zoek op welke insecten jij gevonden hebt!
>> Gebruik de Dierenzoeker van Naturalis
Vlinders spotten. Heb je al een vlinder zien rondfladderen? Weet je welke? Teken jouw exemplaar.
>> Ga op stap met de vlinderherkenningskaart van De Vlinderstichting
Tel de vogels in je buurt. Hoeveel verschillende vogels tel je in de tuin, in jouw straat of park in de buurt.
Welke vogels zijn het?
>> Natuurpunt brengt de tuinvogels mooi in beeld
Vliegen lijkt me heerlijk. Denk je dat er soms ook nadelen zijn aan kunnen vliegen? En bestaan er vogels die niet kunnen vliegen?
Kan je de vogel herkennen?
>> Gebruik een vogelgids of de Natuurherkenner van de app Obsidentify
Hou een nestkastje een tijdje in de gaten: wat zie en hoor je allemaal? Welke vogel(s), welk materiaal brengen ze aan?
>> Geen nestkastje in de buurt? Check live enkele nesten van vogels op Beleef De Lente
Indianen leefden met hun tipi in de natuur. Met alles wat ze vonden konden ze wel iets maken. Ze hielden bijvoorbeeld enorm van pluimen. Je herkende het opperhoofd aan zijn verentooi, krijgers aan de soorten pluimen die ze al hadden verzameld, ... Ga ook op zoek naar pluimen, verzamel er zoveel je kan en maak zelf een verentooi.
Ga op wandel in een naburig bos. Kan je er de grote bonte specht tegen de bomen horen roffelen ? Probeer te ontdekken waar het geluid vandaan komt. Ken je nog andere spechten? Hoe zie je het verschil? Maken ze allemaal hetzelfde geluid? Zoek 3 belangrijke verschillen tussen een groene specht en een grote bonte specht.
>> Vogelbescherming Nederland leert je 5 verschillende spechten kennen
Een nestkastje maken is niet altijd gemakkelijk. Maar met de handige tips van Natuurpunt lukt het zeker.
>> Natuurpunt leert je hoe je een nestkastje kan maken
Neem een grote badhanddoek mee naar buiten, leg je op je rug en kijk een tijdje naar de wolken. Wat zie je? Waar denk je aan?
Verzamel tijdens een wandeling in de buurt van de school losse natuurlijke materialen zoals pluimen, afgevallen eikels, ... Misschien vind je in de eigen schooltuin ook nog extra materialen. Maak hiermee een natuurpoppetje.
Ratel, ritsel en rammelaar. Maak muziek met natuurlijke materialen en raad met welk instrument het geluid gemaakt is.
>> Natuurwijs doet het je voor. Download de natuuropdracht
50 bos-aardige dingen die je voor je 12e moet gedaan hebben.! Vink tegen het einde van de week minstens 5 activiteiten af!
>> Download de checklist van De boom In
Wat kunnen we leren van indianen?
Spreekwoorden in het groen. Kijk naar de natuur in de schooltuin, op straat of in het parkje in jouw buurt. Welke spreekwoorden ken je waar iets van het groen in voorkomt? (bijvoorbeeld: het gras voor iemands voeten wegmaaien) Wat is de betekenis van het spreekwoord? Zoek nog spreekwoorden met natuurwoorden op in een woordenboek of op de computer. Kan je er zelf ook verzinnen?
>> Velt laat je leerlingen met taal aan de slag gaan in de moestuin
Variant: beeld het spreekwoord dat je gevonden hebt uit voor mama of papa, broer of zus. Raden zij over welk spreekwoord het gaat?
Spulletjesmobiel. Maak een mobiel van spulletjes en materialen die je buiten vond: met touw en takjes kan je zo een zwevend kunstwerk maken. Hang het buiten op een mooie plek en kijk hoe de wind erin speelt en het laat bewegen. Misschien komen voorbijgangers jouw kunstwerk wel bewonderen!
Laat je leerlingen je uitdagen om op school elke dag buiten te gaan lezen. Laat hen nadenken over de buitenplekjes op school waar ze graag eens zou willen gaan lezen. Laat hen een reclamespotje voor je maken om de buitenplekjes op de school te promoten.
Wat zie je? Maak met een groepje leerlingen een wandeling op de school en in de buurt en ga op zoek naar kunstzinnige vormen. Misschien zie je wel een gezicht in de stam van een boom, ...?
Wat maakt een plekje in de natuur speciaal voor jou?
In het persoonlijke natuurdagboekje vinden de kinderen 21 leuke en uitdagende ideeën om hun eigen omgeving te verkennen en om te genieten van de natuur. Voor alle opdrachten volstaan doodgewone huis-, tuin- en keukenspullen.
>> Download het Natuurdagboekje van De Helix
Laat de leerlingen een eigen land-art op school maken, zodat andere leerlingen de kunstwerk kunnen bewonderen. Bedenk metje leerlingen hoie je andere leerlingen kan aansporen om land-art in de schoolstraat te maken.
>> Met Google vind je allerlei voorbeelden van land art
Ga op zoek naar je favoriete buitenplekje en maak het nog gezelliger, bijvoorbeeld met een dekentje. Installeer je daar met een strip, tijdschrift of boek. Geniet ondertussen van alle natuurgeluiden. Luister, voel, ruik en ontspan.
Maak een stapel van allemaal stenen. Hoe hoog is jouw stapel geworden? Maak er een foto van.
Taalopdracht in de natuur: maak een natuuralfabet met twijgjes en andere natuurlijke voorwerpen. En zoek dan bij iedere letter een natuurlijk voorwerp dat met die letter begint.
>> De natuuropdracht van Natuurwijs zet je op weg
Is natuur kunst?
Luisterspel. Sluit je ogen gedurende 1 minuut en noteer / teken wat je allemaal gehoord hebt.
Lees elke dag op je lievelingsplekje buiten een kwartiertje in een boek / strip / tijdschrift (tenzij het echt hard regent).
Ga naar buiten en doe 5 minuten je ogen dicht. Welke geluiden hoor je? Probeer de geluiden te onthouden. Vanwaar komen ze? Wie of wat maakt de geluiden? Doe je ogen terug open.
Kom op een ander moment nog eens terug om te luisteren. Wat is hetzelfde gebleven en wat is veranderd?
Laat de leerlingen buiten op zoek gaan naar een plekje waar zij zich goed voelen. Laat hen dat plekje verkennen (wat zien ze, horen ze, ruiken ze?). Wat zien ze, voelen ze, horen ze, ruiken ze waardoor dit plekje hen een goed gevoel geeft? Laat hen dit noteren in een lijstje. Als ze het het leuk vinden, kunnen ze dit lijstje eens vergelijken met een ander plekje die ze leuk vinden.
Op jacht naar bodemhelden! Insectenarven, mieren, pissebedden, kevers ... Begint het al te kriebelen? Waarom worden deze dieren helden genoemd? Ga ernaar op zoek en leer ze beter kennen.
>> Download de zoekkaart, het veldwerkblad en de infokaarten van de Vlaamse overheid
>> Determineer de bodemhelden met de app 'Bodemhelden'. Beschikbaar in de App-store en Google Play-store
>> Maak voor jouw 3 favoriete bodemhelden een identiteitskaart
Buurtpoëzie. Ga op zoek naar woorden, zinnen, letters in je buurt. Neem er foto's van en stel zo een woord, zin of een heel gedicht samen.
Schaduwtikkertje. Tracht elkaars schaduw aan te tikken op een zonnige dag.
Ga naar buiten en zoek verschillende stenen. Kijk, voel en ruik. Misschien kan je wel een vergrootglas of loupe gebruiken? Ruiken ze anders als ze nat zijn?
Natuurmemory. Leg 4 natuurelementen in een compositie. De deelnemers krijgen even de tijd om de compositie te bestuderen. Dek alles af. De deelnemers gaan nu zelf buiten op zoek naar deze natuurelementen en ze trachten de compositie na te bootsen.
Kan een steen bewegen?
Zoek het alfabet in de natuur!
>> Bekijk de opdracht van de Nederlandse Nationale Buitenlesdag
Kimspelen zijn spelen waarbij je je zintuigen goed moet gebruiken en moet proberen te raden wat je voelt, ruikt hoort, proeft of ziet. Speel bijvoorbeeld eens een kimspel met natuurlijke materialen. Laat de leerlingen een aantal natuurlijke materialen verzamelen en laat ze die uitstallen. Laat de klasgenoten ernaar kijken. Dek ze af en verwijder één voorwerp. Kan men raden wat je wegnam? Keer de rollen ook eens om.
Maak een mandala met natuurelementen. Je kan bijvoorbeeld werken met een vooraf opgegeven aantal kleuren of materialen.
Kies buiten een fijne en rustige plek en maak daar een van je schoolopdrachten!